Zaburzenia dyzartryczne – ćwiczenia wspomagające wyrazistość mowy cz. II

Ćwiczenia usprawniające motorykę narządów mowy: żuchwy, warg, języka, podniebienia miękkiego.

1. Ćwiczenie żuchwy złożone z kilku ruchów:
1) poziomy ruch szczęki w prawa, 2) powrót do pozycji środkowej, 3) wysunięcie szczęki do przodu, 4) powrót do pozycji środkowej, 5) ruch w lewo, 6) powrót do pozycji środkowej, 7) ruch w dół, 8) powrót do pozycji środkowej. Tempo ćwiczenia jest wolne.

2. Ćwiczenia warg:
- nadymanie policzków na zmianę lewego i prawego, wargi pozostają zwarte;
- przy zaciśniętych zębach zwieranie i rozwieranie warg, jak najmocniej się uda;
- przy zwartych szczękach i wargach odciąganie na przemian kącików ust na boki;
- wymawianie samogłosek ustnych z przesadnie wyrazistą artykulacją w kolejności: a – i – o – e – u – y;

3. Ćwiczenia języka:
- wysuwanie języka na zewnątrz i cofanie w głąb jamy ustnej; język wykonuje poziome ruchy ze skrajnej pozycji przedniej do skrajnej tylnej; w pozycji przedniej jest wydłużony i zaostrzony (nie dotyka do warg), w pozycji tylnej masa języka wyraźnie skrócona, przód nie wyodrębnia się, widoczna  jest błona śluzowa dolnej jego powierzchni, należy uważać, aby język nie unosił się do góry;
- wysuwanie języka na zewnątrz w postaci rozpłaszczonej „łopatki” i zmiana jego kształtu w grot; to samo ćwiczenie wewnątrz jamy ustnej;
- ułożony na wardze górnej przód języka w kształcie grotu wciągany jest w głąb jamy ustnej; język ślizga się po powierzchni siekaczy, dziąseł, podniebienia twardego możliwie jak najdalej w kierunku jamy gardłowej, a następnie w ten sam sposób powraca do pozycji wyjściowej;
- to samo ćwiczenie, ale język przyjmuje kształt spłaszczonej „łopaty”;
- przy otwartej jamie ustnej przód języka dotyka na przemian ostatnich zębów trzonowych po obu stronach szczęki dolnej i górnej, należy unikać współruchów żuchwy;
- unoszenie i opuszczanie tyłu języka; przód języka opiera się o dolne dziąsła, tył języka wykonuje rytmiczne ruchy unosząc się i opadając na dno jamy ustnej (podobnie jak przy realizacji głosek k, g);
- przyciskamy górną powierzchnię języka do podniebienia twardego, przy tym układzie unosimy i opuszczamy szczękę dolną.

4. Podniebienie miękkie:
- ziewanie przy nisko opuszczonej szczęce dolnej, język spoczywa na dnie jamy ustnej;
- przy szeroko otwartej jamie ustnej oddychać w ten sposób, że wdech następuje przez jamę nosową, a wydech jamą ustną; ruchy podniebienia można obserwować w lusterku;
- wymawianie połączeń głoskowych: uku, ugu, oko, ogo, uk – ku, ug – gu, ok – ko, og – go;
 - chrapanie na wdechu i wydechu.

5. Pierścień zwierający gardło:
- dmuchanie przy zakrytym nosie;
- opadanie szczęki dolnej i szybkie jej unoszenie;
- kasłanie przy wysuniętym języku.

Ćwiczenia wykonujemy 3 – 4 razy dziennie, jednorazowo wybieramy 2 układy ćwiczeń każdego narządu, jedno ćwiczenie powtarzamy najwyżej 5 razy. W miarę możliwości możemy stopniowo zwiększać  zakres ćwiczeń.

Ćwiczenia zwiększające płynność wypowiedzi.

1. Redukowanie tempa mówienia poprzez wydłużanie samogłosek;
2. Skracanie fraz;
3. Zwalnianie tempa mówienia w czasie wymowy grup spółgłoskowych;
4. Sylabizowanie a następnie szybkie wypowiadanie wyrazów w zdaniu starając się nie rozdzielać wyrazów a wymawiać je w ciągu:
Np. oj/cie/ca/da/ma/my/je/au/to/cie/płą/wo/dą/
Ojciec Adama myje auto ciepłą wodą.
5. Różne akcentowanie poszczególnych elementów zadania:
Wczoraj rano kupiłam pieczywo w sklepie na dole.
Wczoraj rano kupiłam pieczywo w sklepie na dole.
6. Relaksacja:
a) Odprężenie nóg, stóp i pośladków
- zginanie palców nóg na 3 sek. i rozluźnić (10 razy);
- wciskanie stopy w podłogę przez 3 sek. i rozluźnić;
- wciskanie pośladków i ud w siedzenie i rozluźnić.
b) Rozluźnianie brzucha, klatki piersiowej i pleców
- napinanie i rozluźnianie mięśni brzucha.
c) Relaksacja dłoni i ramion
- zaciskanie i rozluźnianie pięści;
- unoszenie obu rąk na wysokość barków i opuszczanie ich.
d) Rozluźnianie barków, szyi i głowy
- podnoszenie ramion do góry (jak przy wzruszaniu) i opuszczanie ich;
- opuszczanie głowy do przodu, do tyłu, w lewo i w prawo, następnie krążenie głową od prawego do lewego ramienia i do klatki piersiowej i w drugą stronę (ruchy powolne przy zamkniętych oczach);
- uniesienie brwi i zmarszczenie czoła i rozluźnienie;
- zaciśnięcie szczęk, ściśnięcie warg, mocne przyciśnięcie języka do podniebienia i rozluźnienie;


Bibliografia
Lewandowski A., Tarkowski Z., 1989, Dyzartria wybrane problemy etiologii, diagnozy i terapii, wyd. Centralny Ośrodek Metodyczny Poradnictwa Wychowawczo-Zawodowego Ministerstwa Edukacji Narodowej, Warszawa.