Obraz zaburzeń występujących u dziecka z autyzmem
Autyzm jest to rozległe, rozwojowe zaburzenie podstawowych funkcji psychicznych. Charakteryzuje się ogromnym zróżnicowaniem pod względem występujących objawów, stopniem ich nasilenia, podatnością na terapię. Za podstawę opisu autyzmu przyjęto triadę opisaną przez Wing: nieprawidłowości w rozwoju społecznym, zaburzenia komunikacji, zaburzenia zachowania.

1. Nieprawidłowości w rozwoju społecznym
• zaburzenia niewerbalnych zachowań społecznych:
- brak pragmatyzmów językowych (czyli umiejętności koniecznych do przekształcenia się mowy w dialog): czasowe dopasowanie społeczne, język ciał (ekspresja twarzy, gesty, postawa), zdolność słuchania (naprzemienność, utrzymanie kontaktu, zauważenie sygnałów), intonacja, zrozumienie intencji i zamiarów drugiej osoby, dzielenie intencji oraz zainteresowania,
- brak zachowania antycypującego, przewidującego,
- brak dostosowania pozycji ciała, kontaktu wzrokowego (wykorzystywania go do regulacji przebiegu interakcji),
- awersja do kontaktów cielesnych,
- brak uwagi wspólnie podzielanej, (monitorowania uwagi innej osoby i jej ukierunkowywania przez dziecko na określony obiekt)
- brak wskazywania,
- brak naśladowania zachowania innych (większe trudności sprawia naśladowanie ruchów ciała niż naśladowanie akcji z użyciem przedmiotu, nie jest jasna przyczyna tych trudności, mogą być one skutkiem zaburzonego przetwarzania informacji związanych z tworzeniem reprezentacji „ja-inni”, zaburzeń sensoryczno-motorycznych i innych);
• zaburzenia aktywności społecznej – zabawa
- rzadko bawią się funkcjonalnie (używanie zabawek w sposób konwencjonalny: samochód jedzie, lala chodzi),
- częsty brak zabaw imitacyjnych (symbolicznych, na niby),
- zabawa w samotności,
- nie inicjują zabawy z innymi,
- bawią się znacznie mniejszą liczbą przedmiotów,
- powielanie schematów, powtarzanie czynności, brak kreatywności
- brak zainteresowania ludźmi i rówieśnikami.

2. Zaburzenia komunikacji
• zaburzenia okresu przedwerbalnego:
- brak gaworzenia,
- gaworzenie monotonne,
- wokalizacje natrętnie powtarzane,
- zahamowanie rozwoju lub regres (najczęściej między 15 a 19 m-cem życia).
• zaburzenia komunikacji
- dziecko nie potrafi kompensować sobie trudności w komunikacji werbalnej przez użycie komunikacji niewerbalnej,
- często rolę komunikatu pełni krzyk, samouszkadzanie, zachowania agresywne, płacz,
- idiosynkratyczne używanie języka (brak elastyczności w języku, schematyczne użycie języka, nieumiejętność dopasowania się do sytuacji i kontekstu, gdyż OzA uczą się języka w sposób schematyczny, sztuczny, a nie jak zdrowe dzieci w czasie interakji, eksploracji, zabawy, obserwacji, naśladowania),
- zmiany zaimków (dzieci z autyzmem opanowują język w sposób bardzo sztywny i schematyczny, natomiast użycie odpowiedniego zaimka zależy od kontekstu, w zależności kto o kim i do kogo mówi ta sama osoba bywa określana w różny sposób, co często przekracza możliwości dziecka, przyjęcie perspektywy innej osoby, rozumienie relacji między partnerami interakcji, zdolność różnicowania siebie i innych, rozumienie że inni ludzie myślą co innego niż ja),
- stereotypowe, powtarzające się zachowania,
- echolalie, perseweracje (uporczywe powtarzanie tego samego).

3. Zaburzenia zachowań percepcyjnych i zachowania:
• zaburzenia zachowania
- bierność lub nadaktywność (połączona z niemożnością skupienia się nad czymś choć na chwilę),
- brak celowości działania, zaburzenie funkcji wykonawczych (planowanie i podejmowanie działania ukierunkowanego na konkretny cel, odporność na bodźce rozpraszające, utrzymywanie koncentracji na zadaniu, monitorowanie wykonania, wykorzystywanie informacji zwrotnych, płynne dostosowywanie się do pojawiających się zmian, sztywne wzorce zachowania pojawiają się gdy ten mechanizm zawodzi, Oz A pomaga strukturalizacja otoczenia),
- brak zainteresowania zabawkami lub obsesyjna koncentracja na wybranym obiekcie,
- dziwny sposób operowania zabawkami,
- zachowania repetytywne, powtarzające się, sztywne wzorce zachowania,
- krzyki, napady złości, autoagresja
• zaburzenia percepcyjne
- autostymulacje
• zaburzenia rozwoju poznawczego
- zaburzenia uwagi,
- brak umiejętności ukierunkowywania uwagi na wszelkie bodźce,
- problemy z tworzeniem wspólnego pola uwagi, ukierunkowania uwagi innej osoby na określony obiekt, śledzenia czyjejś uwagi, kontakt wzrokowy, wokalizowanie w celu zwrócenia czyjejś uwagi na dany obiekt
- zaburzenia zdolności do udawania (rozróżniania obiektu rzeczywistego od jego umysłowej reprezentacji, np. traktowania klocka jak kubka),
- uszkodzenia mechanizmu poznawczego umożliwiającego „czytanie” w umyśle, rozumienie potrzeb i zainteresowań rozmówcy, nieumiejętność przewidywania zachowania innych (co budzi lęk i wywołuje powtarzanie aktywności o przewidywalnych konsekwencjach), przedmiotowe traktowanie innych.

Bibliografia
Pisula E., 2005, Małe dziecko z autyzmem, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.