Czynny Układ Ruchu To zespół narządów kurczliwych (mięśnie) - poruszających całym szkieletem człowieka
Ruch Przemieszczanie się w przestrzeni względem położenia własnego ciała. Czynności ruchowe umożliwiają człowiekowi utrzymanie właściwej postawy ciała, ruchy lokomocyjne pozwalające na poruszanie się oraz ruchy manipulacyjne, za ich pomocą człowiek aktywnie oddziałuje na otoczenie.
Podział mięśni * Mięśnie gładkie * Mięsień sercowy * Mięśnie poprzecznie-prążkowane
Mięśnie gładkie Posiadają zdolność kurczenia się, skurcz nie jest gwałtowny, ale długotrwały. Mięsnie bardzo wytrzymałe, występują w ścianach naczyń krwionośnych i układu pokarmowego
Mięsień sercowy Różni się od mięśni poprzecznie prążkowanych obecnością wstawek i tworzenia rozgałęzień łączących się a włóknami przebiegającymi obok
Mięśnie poprzecznie-prążkowane Trzy możliwości mięśnia: pobudliwość, elastyczność, kurczliwość; Te możliwości działają w połączeniu z układem nerwowym współpracując z układem mięśniowym na zasadzie sprzężenia zwrotnego. To znaczy, że jeden zależy do drugiego
Mięśnie szkieletowe * Układ narządu ruchu czynnego to mięśnie poprzecznie prążkowane szkieletowe, które mają zdolność kurczenia się pod wpływem bodźców mogą wykonać pracę mechaniczną * Mięśnie szkieletowe kurczą się pod wpływem impulsów ze strony ośrodkowego układu nerwowego i podlegają działaniu zamierzonemu a ich praca jest przez nas uświadamiana i kontrolowana * Skurcz mięśni wytwarza w naszym organizmie ciepło oraz wspomaga zwrotny dopływ krwi w żyłach w kierunku dosercowym
Budowa tkanki mięśniowej * Średnica włókna waha się w granicach od 10 do 100 mikrometrów * Długość od 1 do 20 mm ( mięsień krawiecki posiada długość 30 cm * Sarkolemma (pokryta tkanką łączną tzw.śródmięną)-miofibryle ( włókna kurczliwe) – miofilamenty ( cieńsze niteczki) - aktomiozyna( dzieli się na białka Aktyna cieńsza i Miozyna grubsza) * Sarkolemna otacza włókno - pokryta jest śródmięsną – wnetrze włókna wypełnione jest miofibrylami – miofibryle składają się cienkich niteczek zwanych miofilamentami – które zbudowane są z kurczliwego białka aktomiozyny – która składa się z aktyny i miozyny
Aktyna i miozyna * Ułożone są względem siebie naprzemiennie; (Łańcuchy Aktyny wsunięte są między łańcuchy Miozyny) * Niejednakowa zdolność załamywania światła (Aktyna załamuje światło pojedynczo, a miozyna podwójnie) * Sarkolemma (pokryta tkanką łączną tzw.śródmięną) - miofibryle (włókna kurczliwe) – miofilamenty (cieńsze niteczki) - aktomiozyna (dzieli się na białka Aktyna cieńsza i Miozyna grubsza) W obrazie mikroskopowym można zaobserwować występowanie prążków ciemniejszych (prążki A nitki miozyny) i jaśniejsze (prążki I nitki aktyny), które regularnie powtarzają się wzdłuż całego włókna mięśniowego daje nam efekt poprzecznego prążkowania * Podczas skurczu- cząsteczki aktyny wsuwają się pomiędzy cząsteczki miozyny, prążki znikają * Rozkurcz – aktyny wysuwają się spomiędzy cząsteczek miozyny i ponownie ujawnia się prążkowanie włókna mięśniowego
| |
Skład mięśni * Ścięgna – przenoszą siłę skurczu na kość gdzie mają swoje przyczepy; włókna mięśniowe układają się równolegle do długiej osi mięśnia posiadają dwa ścięgna , które mają dwa przyczepy początkowy (bliższy, głowa mięśnia) i końcowy (dalszy, ogon mięśnia). * Brzusiec – stanowi część kurczliwą mięśnia; na końcach przechodzi w ścięgna. Pod względem kształtu brzuśca wyróżnia się mięśnie krótkie, długie i płaskie.
Włókna czerwone * Zawierają więcej mioglobiny i wolniej podlegają zmęczeniu * Wolnokurczliwe; pozostają w stanie rytmicznej aktywności związanej z utrzymaniem odpowiedniej postawy ciała i mogą pracować w stanie niedoboru tlenowego Mioglobina-gromadzi rezerwy tlenu wewnątrz włókna mięśniowego( związek podobny z budowy i funkcji do hemoglobiny krwi )
Włókna białe * Cechą tych włókien jest zdolność do krótkotrwałej aktywności Większość mięśni posiada oba rodzaje włókien, a ich proporcja może w danym mięśniu się zmienić
Narządy pomocnicze mięśni * Powięź powierzchowna – oddziela mięsień od tkanki podskórnej * Kaletki maziowe – zewnętrzne wypuklenia torebek stawowych; występują tam gdzie mięśnie narażone są na tarcie czyli w sąsiedztwie stawów * Bloczki Mięśni – służą do zmiany kierunku przebiegu ścięgna * Troczki – silne krótkie pasmo ścięgniste, przytrzymujące ścięgna mięśni blisko siebie * Trzeszczki – ruchome kostki włączone blisko ścięgna; zmieniają kierunek ich przyczepu
Rozwój mięśni szkieletowych * U noworodków mięśnie są cienkie, słabe i mało zróżnicowane, a włókna kurczliwe są słabo rozwinięte * W późniejszym okresie rozwoju następuje pogrubienie włókien mięśniowych, zwiększenie ilości miofibryli co oznacza wzrost siły mięśniowej i ich sprężystości * Względna stabilizacja ulega dopiero około 20 r.ż., ale grubość włókien mięśniowych wzrasta do około 30-40 r.ż.
Fizjologia mięśnia * Elastyczność – powracanie mięśnia do długości spoczynkowej po jego biernym rozciągnięciu. Mięsień nie pobudzony jest elastyczny, ale jest niewielki opór na rozciąganie. Elastyczność maleje wraz ze stopniem zmęczenia i wiekiem osobnika co może być konsekwencją jego zerwania * Napięcie – tonus mięśni podtrzymywany jest przez układ nerwowy, stanowi pozycję wyjściową do skurczu mięśniowego. Tonus trwa stale i obejmuje jedynie część włókien mięśniowych. Mięśnie pozostające w stanie tonusu reagują znacznie szybciej na bodźce. Poszczególne włókna kurczą się w kolejności na podobieństwo sztafety, dzięki czemu mają możliwość regeneracji przed ponownym skurczem
Napięcie spoczynkowe mięśni decyduje o postawie człowieka oraz odgrywa rolę w utrzymaniu trwałych pozycji ciała (lekko zgięty przedramię w stosunku do ramienia). Tonus mięśni zginających jest większy od mięśni prostujących.
Czynniki stopnia napięcia spoczynkowego mięśni: * wiek pacjenta * typ budowy osobnika * stan psychiczny i fizyczny
Pobudliwość – reagowanie komórki nerwowej na bodźce;
W wyniku pobudzenia włókna mięśniowe się kurczą (czynnie się skracają, wzrasta ich napięcie);
Bodźce mogą pochodzić z zewnątrz (dźwięk, temperatura, światło i.in.), które działają bezpośrednio na tkankę mięśniową; Bodźce pochodzenia wewnętrznego (hormony)
Skurcz Izotoniczny Skurcz Izometryczny Skurcz Mięśnia
Podczas skurczu w mięśniach jest zwiększony przepływ krwi doprowadza potrzebny do pracy mięśnia tlen i glikogen.
Wyróżniamy dwie fazy reakcji mięśniowej: tlenową i beztlenową;
Beztlenowa – powstaje kwas mlekowy; nadmierne nagromadzenie kwasu obniża sprawność mięśnia (jest twardy, bolesny)
Tlenowa – część powstałego kwasu mlekowego zostaje rozłożona na wodę i dwutlenek węgla. Energia powstała w wyniku beztlenowej i tlenowej przemiany węglowodanów 30% praca mechaniczna, a 70% energia cieplna.
Skutki Skurczu * Powoduje pociąganie elementów kostnych – RUCH – skurcz izotoniczny; koncentryczny * Nie dochodzi do ruchu, bowiem wystąpił równoczesny i równoważny skurcz – izometryczny * Mobilizuje mięśnie agonistyczne i antagonistycznych – skurcz ekscentryczny
Skurcz Koncentryczny * Powoduje przyciągnięcie do siebie ścięgien (przyczepy kostne) czyli wykonuje ruch w określonym kierunku; skrócenie długości mięśnia z jednoczesnym powiększeniu swego przekroju. Napięcie mięśnia pozostaje bez zmian
Skurcz Izometryczny * Podczas działania przeciwstawnych grup mięśniowych – nie ma skrócenia mięśnia, ale zwiększa jego napięcie
Skurcz Ekscentryczny * Wydłużenie mięśnia z jednoczesnym włączeniem siły pasywnej – faza przeciwnej skróceniu mięśnia. Ten rodzaj skurczu zapewnia tkance mięśniowej elastyczność. |